انسان موجودی اجتماعی است و اجتماعی بودن او صد در صد طبیعی است . انسانها دوست دارند با همنوعان خود در ارتباط و تعامل باشند . به عبارت دیگر آنها علاقه دارند با جمع باشند، با آنها رفت وآمد داشته باشند ، نیازهای یکدیگر را برآورده نمایند و هر آنچه بتواند در جمع بودن آنها را تثبیت کند . دراین میان دین اسلام به عنوان جامع ترین و کامل ترین دین ارزش والایی را برای ارتباط انسانها با یکدیگر قائل شده است . در واقع باید گفت که در دستورات اسلام به بعد اجتماعی فطرت آدمی کاملا ً توجه شده و نکاتی عمیق در این زمینه به مؤمنین گوشزد شده است که با به کار بردن آنها بر جاذبه ی فردی و اجتماعی افراد افزوده می شود . توصیه به داشتن اخلاق حسنه در ارتباط با دیگران یکی از دستورات منحصر به فرد دین اسلام است . خداوند متعال در قرآن کریم خطاب به پیامبر اکرم (ص) می فرماید :« فبما رحمة من الله لنت لهم ولو کنت فظا غلیظ القلب لانفضوا من حولک ...»(1) به (برکت) رحمت الهی، در برابر آنان [= مردم‌] نرم (و مهربان) شدی! و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو، پراکنده می‌شدند.
بنا بر این آیه کریمه در می یابیم که خُلق خوش پیامبر (ص) بر جذابیت او در امر خطیر رسالت می افزود و همان باعث می شد تا مردم اطراف او گرد آیند و گرایش بیشتری به دین در آنها ایجاد می شد . به عبارت دیگر اخلاق پیامبر (ص) در ارتباط با دیگران سرشار از جاذبه بود.  چنانکه در روایات اسلامی در باره ی خُلق خوش آن حضرت چنین آمده است : « پیامبر (ص) کم خرج و صاحب طبع بلند و خوش معاشرت بود . بدون اینکه بخندد ، همیشه لبخندی بر لب داشت و اندهگین بود بدون اینکه عبوس باشد . بیشتر اوقات خنده هایش همان تبسم بود که دندانهایش چون دانه های باران نمایان می گشت .»
همچنین آن بزرگوار در باره ی خُلق خوش می فرماید : « از اخلاق پیامبران و صدیقان شاداب بودن هنگام زیارت همدیگر ، و مصافحه نمودن هنگام دیدار است .»
در قرآن کریم هنگامی که لقمان حکیم فرزندش را موعظه می کند چنین آمده است :«ولا تصعر خدک للناس ولا تمش فی الأرض مرحا إن الله لا یحب کل مختال فخور»(2)(پسرم!) با بی‌اعتنایی از مردم روی مگردان، و مغرورانه بر زمین راه مرو که خداوند هیچ متکبر مغروری را دوست ندارد.

آری خداوند هیچگاه کسی را که نسبت به مردم چه در عمل و چه در رفتار بی اعتنا باشد دوست نمی دارد . نقل است از امام صادق (ع) که فرمود: « هر گاه رسول خدا (ص) یکی از یاران خود را اندوهگین می دید با شوخی کردن او را شاد می نمود و می فرمود : خداوند دشمن کسی است که با روی گرفته و عبوس با برادرانش ملاقات نماید .»
همچنین از یونس شیبانی  روایت شده است که گفت : امام صادق (ع) از من پرسیدند : چقدر با همدیگر شوخی می کنید ؟ عرض کردم : کم ! امام فرمودند چرا شوخی نمی کنید ؟ شوخی کردن از خوش اخلاقی است ، همانا با مزاح و شوخی می توانی برادر دینی ات را خوشحال نمایی ، به درستی که رسول خدا(ص) با مردم شوخی می فرمود تا آنها را خوشحال نماید .
آری قرآن کریم پیامبر (ص) را الگو معرفی می کند و می فرماید :«لقد کان لکم فی رسول الله أسوة حسنة لمن کان یرجو الله والیوم الآخر وذکر الله کثیرا»(3)مسلما برای شما در زندگی رسول خدا سرمشق نیکویی بود، برای آنها که امید به رحمت خدا و روز رستاخیز دارند و خدا را بسیار یاد می‌کنند.
بنابراین اگر ما مسلمانیم و معتقد به نبوت حضرت محمد (ص) هستیم باید از آن بزرگوار سرمشق بگیریم و بدانیم که باید خوش اخلاق باشیم تا مورد رحمت پروردگار عالمیان قرار گیریم.

پانویس
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
• منبع حدیث و روایات : کتاب خصایص الرسول (ص) ، رضا کریمی ، انتشارات نسیم حیات  
1- سوره آل عمران آیه 159
2- سوره لقمان آیه 18
3- سوره احزاب آیه 21
 

تهیه و تنظیم : پروانه قبادی کیا