عفت‌ورزی زبان
امیر مؤمنان، علی(ع) درباره اهمیت زبان می‌فرماید: «دو برتری و فضیلت، انسان را از دیگر مخلوقات ممتاز می‌کند: اول، آنکه با نیروی عقل، حقایق آفرینش را می‌آموزد و دیگر‌ آنکه با قوه منطق و زبان، آموخته‌های خود را به دیگران انتقال می‌دهد».[1]این امتیاز، تنها در انحصار انسان است که با قدرت بیان، قادر به انتقال مفاهیم درون ضمیر خود است، ولی استفاده از زبان در راه بدگویى، زشت‌گویى، آزار رساندن و ضرر زدن به دیگران، ممنوع و در شرع اسلام، حرام است.با زبان می‌توان کارهای پسندیده بسیاری را انجام داد، ولی بسیاری از زشتی‌ها مانند دروغ‌گویى، تهمت، غیبت، سرزنش نابجا، پرگویى، شهادت باطل و... نیز با کمک زبان ظاهر می‌شوند.درباره زبان و حفظ آن از بدی‌ها و آفت‌ها، در شرع اسلام، آیات و روایات فراوانی می‌یابیم. خداوند متعال در آیه 18 سوره ق می‌فرماید: «سخنی (از خیر و شر) بر زبان نیاورد،‌ جز آنکه همان دم فرشته‌ای مراقب و حاضر بر انجام مأموریت است».در روایتی از پیامبر اکرم(ص) آمده است: «عذابی که خداوند برای زبان معیّن فرموده است، برای هیچ‌یک از اعضا و جوارح قرار نداده است. زبان در قیامت می‌گوید: چگونه است که سخت‌ترین عذاب را برای من قرار داده‌اى؟ به او پاسخ داده می‌شود: علت اینکه عذاب تو سخت‌تر و سنگین‌تر از عذاب دیگر اعضا و جوارح است، این است که کلمه‌ای از تو [زبان] خارج شد که به سبب آن، خون محترمی ریخته شد، اموال مردم به غارت رفت، به نوامیس مؤمنان تعرض شد و در نهایت، با آن کلمه، جرم‌های سنگین انسانی و اجتماعی تحقق یافت و طبیعی است که ارتکاب این جرایم سنگین باید عقاب و پاسخی سنگین به همراه داشته باشد».[2]
ارتباط کلامی در محیط خانواده
روابط کلامی در خانه آن مقدار که برای زن اهمیت دارد، برای مرد مهم نیست و او در محیط خانه به صرف حضور بیشتر توجه دارد.[3]آموزه‌های اسلام درباره شیوه گفتار و مضمون سخن، از ابتدای گفت‌وگو تا پایان آن را دربرمی‌گیرد. در مرتبه نخست، گفت‌وگوی اعضای خانواده با هم باید محترمانه و آهنگ صدا باید ملایم باشد. در قرآن کریم برای بازداشتن افراد از آواز بلند، تشبیهی آمده است که فرد را به‌ صوت ملایم در همه جا، به‌ویژه در محیط خانه برانگیزد.[4] اگر در خانواده‌اى، مرد و زن با عبارت‌هایی زیبا با همسرش سخن گوید، در قلب او جایگاهی ویژه می‌یابد و افزون بر آن، فرزندان نیز شیوه سخن گفتن را می‌آموزند. امیرمؤمنان،علی(ع)می‌فرماید:«زیبا سخن بگویید تا سخن زیبا بشنوید.»[5]برخی سخنان آن‌قدر زیبا هستند که تا آخر عمر فراموش نمی‌شوند. پیامبر گرامی اسلام با توجه به این نکته فرمود: «مردی که به زنش بگوید، من تو را دوست دارم، [اثر این سخن] هرگز ازدل

زن بیرون  نمی‌رود».[6] از نشانه‌های احترام در گفت‌وگو این است که هریک از زن و شوهر، دیگری را با نامی بخواند که او دوست دارد.[7] صدا کردن همسر با نامی که بیشتر دوست دارد، در ایجاد انس و الفت در میان زوجین، تأثیر بسزایی خواهد داشت. بر پایه روایات، لازم است مرد محبت و دوستی را به اعضای خانواده،باکلام ابراز کند تا روابط عاطفی عمیق‌تر شود.[8]نکته مهم دیگر، سپاسگزاری اعضای خانواده از یکدیگر است. از صفات زن شایسته این است که قدردان و سپاسگزار باشد.[9] مرد نیز باید از تلاش‌های همسر خود در خانواده با گفتار نیکو قدردانی کند. با این کار، زن تشویق می‌شود[10] و صمیمیت بین آنها افزایش می‌یابد.برخی رفتارها نیز مانع برقراری روابط خوب کلامی در محیط خانواده می‌شود، مانند نق زدن، قطع کردن حرف یکدیگر، جدال و بگوومگو در امور کم‌اهمیت، منحرف شدن از موضوع اصلى، تهدید، توهین، تمسخر، انتقاد تند و پرگویى.[11]

پی نوشتها:
[1]. عبدالواحد بن محمد تمیمی آمدى، تصنیف غررالحکم، قم، دفتر تبلیغات اسلامى، ص 50.
[2]. نک: محمد بن یعقوب کلینى، الکافى، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ج 2، ص 115؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، ج 68، ص 304.
[3]. دوبرا تانن، تفاوت‌های کلامی در زن و مرد، ترجمه: زهره قراچه‌داغى، تهران، نشر واحدى، صص 95 100.
[4]. نک: لقمان: 19.
[5]. غررالحکم و دررالکلم، ص 436.
[6]. حر عاملى، وسائل الشیعه، قم، آل البیت، ج 20، ص 23.
[7]. کافى، ج 2، ص 643.
[8]. نک: وسائل الشیعه، ج 14، ص 10.
[9]. نک: جلال‌الدین سیوطى، الدر المنثور، قم، نشر مکتبة آیت‌الله المرعشی النجفى، ج 1، ص 152.
[10]. نک: وسائل الشیعه، ج 14، ص 115.
[11]. ف.چ برفشتاین، زناشویی درمانى، ترجمه: حسن پورعابدی نایینی و غلام‌رضا منشئ، تهران، رشد، ص 161.